حکیم ابوالفتح غیاث الدین عمربن ابراهیم نیشابوری معروف به خیام یا خیامی از ریاضی دانان، منجمان، اطباء، حکماء، فلاسفه، مفسران و شاعران نام آور ایرانی در قرن پنج و شش هجری است. سبب شهرت او به خیام درست معلوم نیست. احتمال داده اند که پدرش خیمه دوز بوده است.
وی در دوره سلجوقی در سال ۴۳۹ ه.ق در نیشابور متولد شد وعلوم مختلف را فرا گرفت. قدیمی ترین ماخذی که درباره خیام مطالبی در آن ها می توان یافت، نامه ای است منتسب به سنایی، کتاب میزان الحکمه عبدالرحمان خازنی، چهار مقاله نظامی عروضی سمرقندی و متنی از ابوالحسن بیهقی. مشهور است که خیام به عراق و خراسان سفر کرده است و به روایتی زیارت حج نیز به جای آورده است. خیام در رساله ای که در جواب یکی از شاگردان ابن سینا نوشته، خود را شاگرد بوعلی خوانده است. در گذشت او را میان سال های ۵۱۷ تا ۵۲۰ ه.ق دانسته اند.
و چند رباعی:
گاوی است در آسمان و نامش پروین
یک گاو دگر نهفته در زیر زمین
چشم خردت باز کن از روی یقین
زیر و زبر دو گاو مشتی خر بین
————————-
هم دانه امید به خرمن ماند
هم باغ و سرای بی تو و من ماند
سیم وزر خویش از درمی تا بجوی
با دوست بخور گرنه به دشمن ماند
————————-
عمریست مرا تیره و کاریست نه راست
محنت همه افزوده و راحت کم و کاست
شکر ایزد را که آنچه اسباب بلاست
ما را ز کس دگر نمی باید خواست